જિજ્ઞાસા ઑટોમાંથી ઊતરી ત્યારે પોળમાં મહેંદીની વાસ આવતી હતી. વડોદરા, હનુમાનજી પોળ, ઑક્ટોબરનું બપોર. એક અઠવાડિયા પછી એની નાની બહેન દિવ્યાનું લગ્ન હતું, અને એ બાર વર્ષ પછી પોળમાં પાછી આવી હતી.
ઘરમાં બધાં હતાં — મામા, માસી, કાકા, કોઈ ઓળખીતું કોઈ અજાણ્યું. ગાઢ-ગાઢ ઘોંઘાટ. જિજ્ઞાસાએ ચંપલ ઊતારતાં ઊભી હતી ત્યાં અચાનક અંદરથી અવાજ આવ્યો:
“એ આવી?”
એ અવાજ ઓળખીતો હતો. પણ બાર વર્ષ જૂનો.
પાર્થ ઓરડામાંથી બહાર આવ્યો. હાથમાં બે પોટલાં — મીઠાઈનાં લાગતાં હતાં. એ થોડો ઊભો રહ્યો, જિજ્ઞાસાને જોઈને હસ્યો. એ જ રીતે — ડાબા ગાલની એક નાની હાંસડી, જે કૉલેજમાં હતી ત્યારે પણ હતી.
“તું અહીં?” જિજ્ઞાસાએ પૂછ્યું.
“દિવ્યાનો વર મારા કાકાનો છોકરો છે. તને ખબર નહોતી?”
“ના. કોઈએ કહ્યું નહીં.”
“તો સરપ્રાઇઝ.” એણે પોટલાં મામા તરફ વધાર્યાં. “મેહંદી-વાળાં આવી ગયાં છે, બા તને ઉપર બોલાવે છે.”
એ ઉપર ગયો. જિજ્ઞાસા થોડી વાર ઊભી રહી, ચંપલ ગોઠવતાં. વર્ષોમાં બે વાર એને થયું હતું કે પાર્થને વોટ્સએપ કરવો જોઈએ — એક વાર એના પપ્પાનું અવસાન સાંભળીને, એક વાર એને દિવાળી પર. બંને વાર સંદેશો લખીને ભૂંસી નાખ્યો હતો. હવે એ સામે ઊભો હતો, હસતો, જાણે કૉલેજ બાજુની ચાની ટપરી પરથી જ આવ્યો હોય.
બા એ ઉપર બોલાવી. મહેંદી લાગવાની હતી. જિજ્ઞાસા બેઠી. એની ડાબી બાજુ દિવ્યા, જમણી બાજુ — પાર્થ. એને ત્યાં બેસાડ્યો હતો.
“કેમ?” એણે ધીમેથી પૂછ્યું.
“બા કહે છે મારી મહેંદી પણ લાગવી જોઈએ. પુરુષ હોવા છતાં.” એ હસ્યો. “પોળમાં બધાં લાગે છે, છેલ્લાં ચાર પેઢીથી.”
મહેંદીવાળી બાઈએ બંનેના હાથ પકડ્યા. જિજ્ઞાસાનો ડાબો, પાર્થનો જમણો. વચ્ચે દોઢ ઇંચનું અંતર.
“કાંઈક ડિઝાઇન ક હ્યું ગો?” બાઈએ પૂછ્યું.
“સાદું.” બંને જણે એક જ વખતે કહ્યું.
જિજ્ઞાસાએ માથું ફેરવી પાર્થ સામે જોયું. પાર્થ સામે જોઈ રહ્યો હતો. કૉલેજમાં પણ આવું ઘણી વાર થયું હતું — બંને એક જ વિચાર પર પહોંચતાં, એક જ વખતે, અને બંને જણ ચૂપ થઈ જતાં. એ સમયે કોઈ બોલતું નહીં. હવે પણ કોઈ ન બોલ્યું.
બુધવાર. સંગીત. પોળની ગલીમાં લાઇટ લાગી. દાંડિયા-રાસનું રિહર્સલ ચાલતું. દિવ્યાએ જિજ્ઞાસા અને પાર્થને એક ડ્યૂમાં મૂક્યાં — બે વચ્ચે દાંડિયા અદલા-બદલી. તાલ ત્રીજી વાર ચૂક્યો, બંને હસી પડ્યાં. એક નાનું બાળક, ચાર વર્ષનું, જિજ્ઞાસાનો કુર્તીનો છેડો ખેંચીને બોલ્યું, “આન્ટી, કાકા સાથે પ્રેક્ટિસ કરો ને!” બા તરફથી હસવાનો અવાજ આવ્યો.
રાતે પોળની છત પર બંને ઊભાં હતાં. નીચે ગાર્બાનો અવાજ, ઉપર શાંતિ. પાર્થે પૂછ્યું, “બેંગ્લોર ક્યારે જવાનું છે?”
“રવિવારે રાતે. સોમવારે મીટિંગ છે.”
“તારી ઑફિસ?”
“ડિઝાઇન સ્ટુડિયો છે. ત્રણ વર્ષ થયાં ખોલ્યે. પ્રૉજેક્ટ સારા આવે છે.” એ થોડું ગૌરવથી હસી. “મેં તારી દુકાન પર ઇન્સ્ટાગ્રામ જોયું હતું, રિવ્યૂ બહુ સારા આવ્યા છે. પૂના, અમદાવાદ, મુંબઈથી લોકો ગુજરાતી ચોપડીઓ માટે આવે છે, એમ?”
“કોઈ-કોઈ વાર. પપ્પા હવે ઉપર રહે છે, રિટાયર થઈ ગયા. દુકાન મારી છે, મારી રીતે ચલાવું છું. જૂના સંગ્રહ, નવી અનુવાદો, ગુજરાતી કવિતા સંગ્રહ — એમ બધું.”
“ગમે છે તને?”
“ખૂબ જ.”
જિજ્ઞાસાએ માથું હલાવ્યું. નીચે દાંડિયા-રાસ ચાલતી હતી, કોઈ ગીત — એ જૂનું, જે કૉલેજ ફેસ્ટિવલમાં વાગતું. બંને જણને એક જ વખતે યાદ આવ્યું, બંને જણે એ ધ્યાન આપ્યું પણ બોલ્યું નહીં.
ગુરુવાર. હળદી. હળદી લાગ્યા પછી જિજ્ઞાસા હાથ ધોવા ઘરની પાછલી ટેરેસ પર ગઈ. પાર્થ પાછળ-પાછળ આવ્યો, હાથમાં બે કપ.
“ચા.” એણે કહ્યું. “બા કહે છે હળદી પછી ગરમ કંઈક પીવું જોઈએ.”
“ચાનો સવાર પણ બા જ બનાવે છે હજુ?”
“રોજ સવારે.”
જિજ્ઞાસાએ કપ લીધો. હથેળી પીળી હતી, હળદીની. ચાનો સ્વાદ બરાબર બાનો જ હતો — થોડું વધારે ગળ્યો, એક ચપટી મીઠું.
“પાર્થ,” એણે કહ્યું, ધીમેથી, “મારે કૉલેજમાં તને ઘણીવાર કંઈક કહેવું હતું.”
“મને પણ.”
બંને જણ ઊભાં રહ્યાં. ટેરેસ પર પવન ધીમો, નીચે મહોલ્લાનો અવાજ, કોઈ બાજુની છત પર બાળકો ફટાકડા ફોડી રહ્યાં હતાં.
“તું ગુસ્સે હતી?” એણે પૂછ્યું.
“ગુસ્સે નહીં. ડરતી હતી. તું બીજી છોકરીને ભાવે છે એમ લાગતું. શ્રેયા સાથે તું બહુ વાત કરતો.”
“એ મારી મામાની છોકરી હતી. તને ખબર નહોતી?”
જિજ્ઞાસા હસી. એક નાનું, કડવું હાસ્ય.
“એ વખતે ખબર પડી હોત તો — “
“તો કંઈ ફેર ન પડ્યો હોત,” પાર્થે પૂરું કર્યું. “તું પુણે જવાની હતી. પછી બેંગ્લોર. તું એ રીતે જ બની ગઈ છે જે રીતે તારે બનવું હતું. તારી પાસે જે છે એ સારું છે, જિજ્ઞાસા.”
“તારી પાસે પણ.”
“ખૂબ સારું.”
બંને ચાનો ઘૂંટ ભર્યો. નીચે દિવ્યાનું હસવાનો અવાજ — એ વરમાળાની ઢીંગલીને ગોઠવી રહી હતી, બા સાથે.
“તું પરણીશ?” પાર્થે પૂછ્યું.
“ખબર નથી. એક માણસ છે, બેંગ્લોરમાં, સારો છે. જોઈએ. તું?”
“કદાચ. એક ઓળખીતું છે, વર્ષ-બે વર્ષ થયાં વાત ચાલે છે. ઊતાવળ નથી.”
એમણે ચા પીધી. કપ ખાલી થયા. જિજ્ઞાસાએ કપ પાર્થના હાથમાંથી લઈને ધોવાના વાસણ પર મૂક્યો.
“એક વસ્તુ,” એણે કહ્યું. “મારી પાસે તારી એક જૂની ચોપડી છે હજુ. ગુલઝારની એક. કૉલેજમાં તેં વાંચવા આપી હતી. પાછી આપવાનું રહી ગયું હતું.”
“રાખ. એ તારી પાસે વધારે સારી રહેશે.”
“ના, હું પાછી આપીશ. કાલે દુકાનમાં લાવીશ.”
રવિવાર સવારે જિજ્ઞાસા હનુમાનજી પોળથી નીકળતી હતી. ઑટોમાં બેસતાં પહેલાં એણે પાર્થની દુકાન જઈને ચોપડી પાછી આપી. દુકાન ખુલતી હતી, પાર્થ શટર ઊંચું કરતો હતો.
“સારી રીતે જજે,” એણે કહ્યું.
“તું પણ સારો રહેજે.”
એ ગઈ. પાર્થ ઊભો રહ્યો. ચોપડી ખોલી. પહેલા પાનાં પર જિજ્ઞાસાએ કંઈ લખ્યું હતું — બે જ શબ્દો, એક પૂરી લાગણીનો સામાન:
“યાદ રાખીશ.”
એણે ચોપડી બંધ કરી. શેલ્ફ પર પાછી મૂકી — જે ખાનામાં એ બાર વર્ષથી ખાલી જગ્યા ઊભી હતી, ત્યાં. પછી દુકાનનો બીજો દિવસ શરૂ થયો.
